Bydgoszcz leży na pograniczu Pojezierza Wielkopolskiego i Pojezierza Pomorskiego oraz kilku mniejszych regionów geograficznych. Bydgoszcz jest zaliczana do Kujaw Północnych. Przez miasto przepływa rzeka Brda, natomiast zachodnia część miasta przecięta została przez Kanał Bydgoski, który łączy się z Brdą, tworząc w ten sposób drogę wodną Wisła-Odra.
Charakterystyczną wizytówką miasta są parki miejskie i tereny zielone. Z liczbą 31 parków Bydgoszcz plasuje się na jednym z pierwszych miejsc w kraju. Największym i najsłynniejszym jest Leśny Park Kultury i Wypoczynku o powierzchni 830 ha, pokryty lasami, łąkami, z Ogrodem Botanicznym, zoo i kilkoma stawami. Inne ciekawe tereny zielone to Wyspa Młyńska i planty wzdłuż Kanału Bydgoskiego, szczególnie malownicze wczesną jesienią. Bydgoszcz ze wszystkich stron otaczają lasy, natomiast w samym mieście zajmują one 32% powierzchni.
Bydgoszcz jest ważnym węzłem komunikacyjnym, wynikającym z uwarunkowań historycznych i geograficznych. Już w starożytności przebiegał w okolicy szlak bursztynowy, następnie w średniowieczu miasto mogło się rozwijać dzięki stałej przeprawie przez Brdę i pobieraniu cła. W kolejnych wiekach prowadzono tranzyt drewna i zboża wzdłuż Wisły do Gdańska. Po rozbiorach i powstaniu kanału Bydgoskiego wzrosła rola tranzytu na linii wschód-zachód. Od połowy XIX w. został rozbudowany węzeł kolejowy odgrywający ważną rolę komunikacyjną ówczesnych wschodnich Niemiec. W ten sposób powstała sieć komunikacyjna, która w okresie powojennym odegrała ważną rolę w rozwoju miasta. Przez Bydgoszcz przebiegają drogi krajowe: nr 5 łącząca miasto z Poznaniem, Gdańskiem i Wrocławiem; nr 10 do Szczecina, Torunia i Warszawy; nr 80 do Torunia; nr 25 do Koszalina i Słupska. Krzyżuje się tu pięć dróg wojewódzkich. Węzeł kolejowy tworzą trzy linie znaczenia państwowego: węglowa, łącząca Śląsk z portami w Gdańsku i Gdyni; linia łącząca Bydgoszcz z Warszawą i pośrednio ze Szczecinem i Berlinem; towarowa linia łącząca Kujawy z Pomorzem. Międzynarodowy Port Lotniczy obsługuje połączenia krajowe do Warszawy oraz międzynarodowe, m.in. do Londynu, Liverpoolu, Dublina, Dusseldorfu. Dzięki Kanałowi Bydgoskiemu możliwe było utworzenie dróg wodnych: E-40 łącząca Bałtyk z Morzem Czarnym przez Wisłę, Bug, Dniepr; E-70 łączący Morze Północne z Kłajpedą przez Antwerpię, Berlin, Bydgoszcz, Kaliningrad.
Historia
Pierwsze osadnictwo sięga epoki brązu. W czasach rzymskich nastąpił rozwój osadnictwa ze względu na kontakty handlowe. W okolicy przebiegał szlak bursztynowy, który, omijając Wisłę korzystał z przeprawy na Brdzie. Pierwszy gród pojawia się ok. XI w. We wczesnym średniowieczu gród należał do Kujaw, powstał stały most na Brdzie, który przynosił dochód z cła pobieranego od kupców podróżujących na Pomorze Gdańskie. W XIV wskutek podziałów dzielnicowych powstało księstwo bydgosko-wyszogrodzkie. W latach 1330-1337 miasto okupowali Krzyżacy. Kazimierz Wielki wydał dekret lokacyjny miasta Bydgoszcz 19 kwietnia 1346 r. Miasto zostało lokowane na prawie magdeburskim i oddane niemieckim zasadźcom. Na wschód od miasta powstał zamek, który z czasem stał się siedzibą starostów bydgoskich. Położenie Bydgoszczy sprawiło, że brała czynny udział w wojnach polsko-krzyżackich. Kilkakrotnie miasto było zajmowane lub oblegane przez Krzyżaków. Ostatecznie spokój nastąpił po 1520 r., kiedy Zygmunt Stary pokonał państwo krzyżackie. Tuż przed wojną w Bydgoszczy obradował Sejm, pod kierownictwem króla, i z udziałem pospolitego ruszenia. W XV i XVI w. miasto bogaciło się zyskami z handlu zbożem, piwem i solą. Największe znaczenie miał handel zbożem z Wielkopolski i Kujaw. Bydgoszcz była jednym z największych tego typu ośrodków w Polsce. W mieście swoje siedziby miało ponad 20 cechów rzemieślniczych, z których największym zakładem była mennica. Wybijano tu największe złote monety w Europie: 100 dukatów Zygmunta II Wazy. Duże zniszczenia miasta nastąpiły podczas potopu szwedzkiego. Podczas walk wysadzono zamek, a śmierć poniosła połowa mieszczan. W 1657 r. na bydgoskim rynku zostały podpisane przez Jana Kazimierza i elektora Pruskiego traktaty welawsko-bydgoskie, uniezależniające Prusy od Polski. W XVIII w. nastąpił upadek miasta. W roku 1717 liczba mieszkańców liczyła mniej niż sto osób. Za panowania Stanisława Augusta Poniatowskiego ustanowiono w Bydgoszczy siedzibę Trybunału Wielkopolskiego. Nastąpiła poprawa koniunktury. Po pierwszym rozbiorze Polski władzę nad miastem objęły Prusy. Zbudowano Kanał Bydgoski, łączący Brdę z Notecią. W październiku 1794 r. wojska powstania kościuszkowskiego, pod dowództwem gen. Henryka Dąbrowskiego, walczyły o odzyskanie miasta dla Polski. Miasto leżało w granicach Księstwa Warszawskiego w latach 1807-1815. Następnie do Prus w ramach Prowincji Poznańskiej. W XIX w. nastąpił szybki rozwój gospodarczy miasta dzięki ustanowienia węzła wodnego i doprowadzeniu linii kolejowej. Powstał przemysł metalowy, drzewny, maszynowy, spożywczy. Centrum miasta zasiedlono ludnością niemiecką, natomiast przedmieścia zamieszkiwali głównie Polacy. Dzięki układowi architektonicznemu centrum miasta nazywano Małym Berlinem. Powstało wiele obiektów komunalnych: szpitali, szkół, kościołów, mostów, fabryk. W 1908 r. powstała pierwsza uczelnia. W 1895 r. wybudowano teatr miejski. Do Polski miasto powróciło dzięki zajęciu go przez wojska powstania wielkopolskiego w 1920 r. W tym czasie należało do pierwszej siódemki największych miast w kraju. Nastąpiła repolonizacja, w dalszym ciągu rozwijał się przemysł. Powstała siedziba kolejowej magistrali węglowej Śląsk-Gdynia. We wrześniu 1939 r. Polacy bydgoscy walczyli z niemieckimi dywersantami. Po wkroczeniu wojsk niemieckich nastąpiły represje wobec Polaków. Okres powojenny to dalsza rozbudowa potencjału przemysłowego. Powstał garnizon Wojska Polskiego. Nastąpił rozwój szkolnictwa, w tym wyższego. W 1973 r. włączono do granic miasta pobliski Fordon, gdzie powstała duża dzielnica mieszkaniowa. Od 1999 r. miasto zostało siedzibą wojewody kujawsko-pomorskiego i władz wojewódzkich.
Atrakcje turystyczne
Stare Miasto – zachowało się średniowieczne rozplanowanie, natomiast zabudowa pochodzi z późniejszego okresu; dotrwało kilka zabytków sprzed roku 1800: katedra św. Marcina i Mikołaja, kościół pobernardyński, kościół klarysek, gmach byłego kolegium jezuickiego, fragment murów miejskich.
Bydgoski Węzeł Wodny – powstał wraz z budową kanału Brda-Noteć z 1772 r., łączącego systemy wodne zachodniej i wschodniej Europy; do dziś utrzymały się zabytkowe jazy, śluzy, kanały, które przyczyniły się do powstania, spotykanego w przewodnikach, określenia, że Bydgoszcz jest „polskim Amsterdamem”.
Śródmieście – pochodzi z lat 1850-1914, w czasach intensywnego rozwoju miasta związanego z rozwojem przemysłowym i komunikacyjnym miasta; liczne powiązania z Berlinem spowodowały kopiowanie berlińskich rozwiązań architektonicznych, miasto zostało rozplanowane z uwzględnieniem terenów zielonych, skwerów, ogrodów, ciągów wodnych; w zabudowie znajduje się wiele nawiązań do wcześniejszych epok architektonicznych (neorenesans, neobarok, neogotyk, secesja, modernizm, kamienice posiadają bogatą sztukaterię i ornamentykę; zadbano o budynki użyteczności publicznej: hotele, miasteczko muzyczne, kościoły, szpitale.
Zabytki militarne – w lasach „Zachemu” można znaleźć wiele pozostałości po obiektach hitlerowskiej fabryki dynamitu i materiałów wybuchowych; w lasach pod Bydgoszczą można znaleźć schrony, osiedla awaryjne, wyrzutnia pocisków rakietowych.
Szlaki turystyczne – ponieważ w pobliżu Bydgoszczy przepływają trzy ważne rzeki, przełożyło się to na powstanie związanych z nimi szlaków turystycznych: szlak Wisły, Szlak Brdy, szlak Noteci; przez miasto przebiega najdłuższa w Europie Międzynarodowa Trasa Rowerowa R-1.
Hotele – w mieście znajdują się hotele: 5-gwiazdkowy Bohema, trzy 4-gwiazdkowe, ok. 20 niższej klasy.
Zabytki
Zabytkowy kompleks Kanału Bydgoskiego
Wieża ciśnień
Katedra św. Marcina i Mikołaja – sanktuarium Matki Bożej Pięknej Miłości
Katedra Bydgoska - Fara, św. Marcina i Mikołaja
kościół Garnizonowy NMP Królowej Pokoju
Wenecja Bydgoska
Poczta Główna
Kościół Klarysek Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny
Kościół Świętych Apostołów Piotra i Pawła